Mikat ,İhrama girme yeri ve zamanı. Mekke çevresinde, çeşitli
bölge ve ülkelerden hacca gelenlerin ihrama girecekleri özel yerleri ifade
eden bir fıkıh terimi; çoğulu mevakit gelir. Bir kimsenin hac veya umre için
mikatleri ihramsız geçmesi caiz değildir. Aksi halde bir kurban cezası veya
mikat yerine dönmek gerekir.
İhrama girme yerleri Mekke'de oturanlar veya Mekke ile mikat
yerleri arasında yahut mikat yerleri dışında kalan belde ve ülkelerde
oturup hac veya umre yapacak kimselere göre değişiklik gösterir (
İkamet edilen yere göre mikatler:
I. Mekke'de oturanlar: Mekkelilerin hac için ihrama girme yeri yine Mekke'dir.
Hz. Peygamber Mekkelilere bulundukları yerden ihrama girmelerini emir buyurmuştur
(ez-Zeylaî, Nasbu'r-Râye, 1393/1973, y.y. III, 16). Mekke dışında, fakat
harem dahilinde evi olanlar da aynı şekilde ihrama girer. Mekkelilerin umre için
mikat yeri ise, dilediği herhangi bir yerden, hıll'in harem bölgesine en yakın
olan yeridir. Ancak umrede ihrama girmek için hıll'in en faziletli yeri Hanefî
ve Hanbelîlere göre, "Tenîm", sonra "Ci'râne", sonra
"Hudeybiye'"dir. Hz. Peygamber (s.a.s), Abdurrahman b. Ebî Bekr'e, Hz.
Âişe'ye Ten'îm'de ihrama girerek umre yaptırmasını emir buyurmuştur (Buhârî,
Cihâd, 125, Umre, 6; Müslim, Hac, 135,136; Tirmizî, Hac, 91; Ahmed b. Hanbel,
III, 309, 394).
2. Hıll'de oturanlar: Harem bölgesiyle, beş mikat yerinin
çevrelediği alan arasında kalan bölgeye "hıll" denir. Hıll'da
oturanların hac veya umre için ihrama girme yeri (mikat), ailelerinin bulunduğu
yer veya bu yerle harem arasında kalan, hıll'den dilediği herhangi bir
yerdir. Hac ve umreyi tamamlamayı emreden âyetle (el-Bakara, 2/196), Hz. Alî
ve Abdullah b. Mes'ud'un görüşü buna delildir.
Hanefîler bu görüşü benimsemiştir. İmam Mâlik'e göre,
bunların mikat yeri, kendi evleridir.
3. Âfâkîler: Mikat yerlerinin dışında kalan belde ve ülkelerde
oturanlara "âfâkî" denir. Mikatlerin dışından hac veya umre
yapmak maksadıyla Hicaza gidenler için geldiği bölge veya ülkeye göre
ihrama girme yerleri belirlenmiştir. "Mikat" denilen bu yerler beş
tanedir. İbn Abbas (r.anhûmâ)'dan şöyle dediği rivayet edilmiştir: "Hz.
Peygamber (s.a.s), Medîneliler için Zülhuleyfe'yi, Şamlılar için Cuhfe'yi,
Necidliler için Karnül-Menâzil'i ve Yemenliler için Yelemlem'i mikat olarak
belirledi. Bunlar, belirtilen bölge veya ülke tarafından gelen diğer belde
yolcuları için de mikat yeridir" (Buhârî, Hac, 7, 9, 11, 12, Sayd, 18;
Müslim, Hac, 11, 12; Ebû Dâvud, 8; Nesâî, Menâsik, 19, 20-23; Ahmed b.
Hanbel, I, 238). Başka bir hadiste buna Iraklılar için "zatı ırk"
ilâve edilmiştir (Ebû Dâvud, Menâsik, 8).
Gelinen ülkelere göre mikatler: 1. Türkiye, Suriye, Mısır,
Mağrib ve Avrupa tarafından deniz yoluyla gelenlerin mikatı Cuhfe (Râbiğ)'dir.
Cuhfe ile Mekke arası yaklaşık 187 km.'dir.
2. Medîne'den gelenlerin mikatı Zülhuleyfe (Âbâr-ı Alî)
olup, Mekke'ye yaklaşık 464 km. dir. En uzak mikat yeri burasıdır.
3. Irak, İran ve diğer doğu ülkelerinden gelenlerin mikatı
zât-ı Irk'tır. Bu yer Mekke'ye yaklaşık 94 km.dir.
4. Kuveyt ve Necid yönünden gelenlerin mikatı bugün es-Seyl
denilen Karnül-Menâzil'dir.
5. Yemen'den gelenlerin mikatı ise Mekke'nin güneyinde
bulunan Yelemlem olup, Mekke'ye 54 km.dir.
Eğer hac veya umre yolcusunun yolu, bu noktalardan geçmiyorsa
buraların hizalarında ihrama girilir. Medîne'ye gelenler, hac için Mekke'ye
doğru yola çıkınca Zülhuleyfe'de bugün Âbâr-ı Alî denilen yerde ihrama
girerler.
Dışarıdan hac veya umre için gelen kimse mikatı ihramsız
geçerse ya bir ceza kurbanı keser veya geri dönüp mikat yerinde ihrama
girer. Mekke'ye girme niyeti olmaksızın mikatı ihramsız geçene birşey lâzım
gelmez (Ayrıntı için bk. el-Kâsânî, Bedâyiu's-Sanâyi', Beyrut 1394/1974,
II, 163 vd.; İbnü'l-Hümâm, Fethul-Kadîr, Mısır 1316/1898, II, 131-134;
el-Meydanî, el-Lübâb, İstanbul, t.y. I, 178 vd.; eş-Şîrâzî, el-Mühezzeb,
Mısır, t.y. I, 202-204; İbn Kudâme, el-Muğnî, Kahire 1970, III, 257; ez-Zühaylî,
el-Fıkhul-İslâmî ve Edilletuh, Dimaşk 1405/1985, III, 68 vd.; Hamdi Döndüren,
Delilleriyle İslam İlmihali, İstanbul 1991, s. 578 vd.).
Hamdi DÖNDÜREN
