Fıkhî bir konu olarak da umreyi ele almak istiyoruz. Konunun fıkhî boyutunu Doç. Dr. Vecdi Akyüz’ün Mukâyeseli İbâdetler İlmihâli’nden derlemek istiyoruz. (5)
Sözlükte, “ziyâret etmek” mânâsına gelen umre, hukuk dilinde “Kâbe’yi tavâf etmek Safâ ile Merve arasında sa’yetmektir. Umre yapan kimseye ‘mu’temir’ adı verilir.
Farz olan hacca ‘Hacc-ı Ekber’ (Büyük Hac) dendiği gibi umreye de ‘Hacc-ı Asgar’ (Küçük Hac) denir. Cuma gününe rastlayan hacca da Hacc-i Ekber denmektedir.
Hac ile umre arasında hüküm, vakit, işlemler ve mîkat (ihrâma giriş yeri) açısından farklılıklar bulunmaktadır.
1. Hac farz, umre ise Hanefî ve Hanbelî mezheplerine göre sünnet-i müekkede, Şâfiî ve Mâlikî mezheplerine göre farz-ı ayndır.
2. Umrenin belli bir vakti olmadığından kaçırılması söz konusu değildir. Haccın ise belirli bir zamânı vardır; bu da Arafat’ta vakfenin zamânıdır.
3. Umre için Hacda olduğu gibi Mekke’de vakfe Müzdelife’ye inmek, şeytan taşlamak, iki namazı birleştirmek, kudüm tavâfı, hutbe gibi işlemler yoktur.
4. Hac için ihrâma giriş yeri ile umreninki farklıdır. Mekkeliler için hac mîkâtı Harem, umre mîkâtı ise Hill’dir.
5. Umrenin bozulmasından veya cünüp olarak tavaf yapılmasından dolayı ‘bedene’ gerekmez.
6. Çok umre yapmak menduptur. Umre bilhassa Ramazanda yapılır. Aynı yıl içinde birkaç kez umre yapılabilir.
7. Mâlikî mezhebine göre bir yılda iki umre yapmak mekruhtur. Mekkeliler birden fazla umre yapabilirler.
8. umrenin delîli; “Başladığınız hac ve umreyi Allah için tamamlayın” (Bakara/196) âyetidir.
9. Şartları vakit açısından aynen haccın şartları gibidir. Umre için belirli bir vakti olmadığından bu şart aranmaz.
10. Umre Çeşitleri:
a) Vâcip umre: Yapılması adanan veya başlanılmış bir umreyi yarım bırakmayıp kazâ etmek vâcip umre adını alır.
b) Sünnet Umre: Ömründe bir kez umre yapmak. Hanefî ve Mâlikî mezheplerine göre sünnet-i müekkede, Şâfiî ve Hanbelî mezheplerine göre farz-ı ayndır.
11. Yapılma Şekli Yönünden
Hac yapmadan yalnızca umre yapmak ‘İfrâd Umresi’ (el-Umretü’l-Müfrede) adını alır. Temettu haccıyla birlikte yapılan umreye ise ‘Temettu Umresi’ (el-Umretü’t-Temettu) denir.
12. Umre Nasıl Yapılır?
Önce mîkatta umreye niyet edilerek ihrâma girilir. Yolda kesme zamânı gelinceye kadar telbiyeye devâm edilir. Mekke’ye gidilerek ziyâret tavâfında olduğu gibi umre tavâfı yapılır. Tavaftan sonra sa’y edilir. Sa’y işlemi de bittikten sonra tıraş olunarak ihramdan çıkılır.
13. Umre Yasakları:
a) Umrenin bozulması: Haccı bozan hâl ve hareketler umreyi de bozar.
b) Umredeki mekruh hâl ve hareketler, aynen hacdaki hâl ve hareketlerdir.
_______
1) Münzirî, et-Terğîb, c. 2, s. 553. 2-3) Münzirî, a.g.e., c.2, s. 574. 4) Münzirî, a.g.e., c. 2, s. 555. 5) Geniş bilgi için bk. Vecdi Akyüz, Mukâyeseli İbâdetler İlmihâli-IV, İz Yayıncılık, Yeni Şafak baskısı, İstanbul, 1995, s. 265-275.

Abdurrahman Özcan